ĐĂNG NHẬP

Phòng đọc

Lượt Truy Cập

Kinh nghiệm thực tiễn về xây dựng môi trường học tập, nghiên cứu khoa học của sinh viên gắn với Thư viện ở các trường Đại học trong nước và quốc tế*
(15/01/2017)

Tóm tắt

 

Để đáp ứng mục tiêu và phương pháp đào tạo mới, điều cần thiết phải đổi mới một cách toàn diện môi trường học tập, nghiên cứu khoa học của sinh viên gắn với Thư viện. Kinh nghiệm từ những mô hình Thư viện thành công trên thế giới, có thể áp dụng vào thực tế Trường Đại học Hà Tĩnh, chỉ rõ những vấn để cần thay đổi trên bình diện xây dựng thái độ, không gian học tập, nghiên cứu. Các vấn đề về sử dụng và đào tạo cán bộ quản lý thư viện cũng như cách khai thác và sử dụng thông tin từ bạn đọc, phương pháp dạy của giáo viên.

 

Nội dung

 

“Thư viện là gì?”, dường như  khái niệm đó ở mỗi thời kỳ, xã hội và môi trường khác nhau sẽ mang đến những quan điểm khác nhau. Quan điểm đó phản ánh chức năng, nhiệm vụ, vị trí và giá trị của Thư viện trong đời sống tinh thần, xã hội của mỗi con người. Agnes de Mill đã từng nói rằng, “Tôi đã học được ba điều quan trọng ở đại học: Biết dùng Thư viện, biết nhớ nhanh và chính xác, biết ngủ mọi lúc nếu rảnh 15 phút và có một mặt phẳng”. Và sẽ chẳng có lời ngụy biện nào đủ sức thuyết phục có thể phủ định một giá trị thực tế: Thư viện đóng một vai trò hết sức quan trọng, một bộ phận cấu thành tạo nên diện mạo, danh thế một trường Đại học. Có thể thấy rằng, thư viện đóng một vai trò hết sức quan trọng trong môi trường giáo dục, là giảng đường thứ hai, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa của nhân loại và cũng là nơi thể hiện tiềm năng học tập, nghiên cứu triển vọng của một trường Đại học. Thư viện là một yếu tố căn bản và quan trọng, là thước đo đánh giá vai trò, chức năng, nhiệm vụ, phương pháp, hiệu quả đào tạo của đại học.  Thực tế cho thấy, Thư viện thường nằm ở vị trí quan trọng, những khoảnh đất đẹp thu hút nhất, là một trong những điểm đến đầu tiên không thể thiếu của khách tham quan trường.

 

Trong xu thế đổi mới giáo dục toàn diện nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, từng bước hoàn thiện từ loại hình đào tạo niên chế sang mô hình đào tạo tín chỉ, Trường Đại học Hà Tĩnh đang từng bước thực hiện đổi mới một cách toàn diện, từ mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình, đội ngũ giảng viên, phương tiện giảng dạy, phương pháp truyền đạt… Trong chương trình đổi mới ấy, việc hoàn thiện hệ thống Thư viện nhằm đạt được hiệu quả mục tiêu đào tạo đề ra, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy được đánh giá là nhiệm vụ chiến lược. Với nhiều cố gắng và nỗ lực, Thư viện ngày một hoàn thiện, đóng góp nhiều kết quả đáng kể trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của nhà trường, mang đến nhiều dịch vụ thông tin đa chiều cho bạn đọc.

 

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, thư viện Trường còn có những mặt hạn chế xuất phát từ hạn hẹp về kinh phí đầu tư. Vì vậy, ở mức độ nhất định, vô hình chung đã hạn chế tác dụng, chức năng của thư viện. Vô hiệu hóa nhiều vai trò vốn dĩ nên được khai thác từ thư viện. Lẽ đó, thư viện với phần lớn sinh viên như một địa chỉ nghèo nàn.

 

Cụ thể:

 

- Chất lượng của các tài liệu, dịch vụ thông tin chưa cao. Còn mang tính thiếu và yếu trên bình diện các tài liệu chuyên sâu, các loại hình thông tin khoa học phục vụ nghiên cứu, tài liệu ngoại văn. Thiếu các dịch vụ thông tin khoa học hiện đại nên chưa thu hút được nhiều độc giả.

 

- Chưa có sự phối hợp, liên kết đa dạng giữa Thư viện trường với các Thư viện lân cận gây nên tình trạng nghèo nàn về đầu sách, không đáp ứng đủ nhu cầu học tập và giảng dạy.

 

- Trình độ tin học, ngoại ngữ, chuyên ngành của cán bộ Thư viện còn nhiều hạn chế nên việc hỗ trợ bạn đọc khai thác hiệu quả nguồn thông tin của Thư viện chưa đạt hiệu quả cao.

 

- Cũng phải kể đến khả năng tiếp cận, khai thác thông tin của người đọc chưa tốt, còn thiếu và yếu kỹ năng thu nhận, tổng hợp và xử lý thông tin làm giảm đáng kể hiệu quả nghiên cứu và học tập. Bên cạnh đó, khả năng tự nghiên cứu tài liệu bằng ngoại ngữ cũng là một thách thức lớn đối với hầu hết sinh viên.

 

- Thực tế phần nhiều người học còn quen với việc học thụ động, vai trò kết nối của giáo viên đối với sinh viên và Thư viện hầu như còn thiếu, phương pháp giảng dạy chưa phát huy được tính chủ động tích cực của sinh viên.

 

Những hạn chế của Thư viện Trường và hệ quả tất yếu của nó đòi hỏi cần có thái độ nhìn nhận nghiêm túc, có trách nhiệm, tinh thần học hỏi và tư duy đổi mới, mạnh dạn đầu tư thay đổi một cách toàn diện; hiểu rõ và đúng Thư viện chính là bộ mặt, nơi nuôi dưỡng sáng tạo, thể hiện tính chuyên nghiệp, thậm chí là đẳng cấp của một trường Đại học. Thực tế, việc thay đổi trong hệ thống Thư viện hiện nay là tất yếu nhằm bám sát mục tiêu đào tạo, phù hợp với xu thế quốc tế hóa và tính cạnh tranh trong giáo dục.

 

Mô hình Thư viện nước ngoài, quả thực như một luồng gió mới trong phép so sánh với hệ thống thư viện truyền thống ở Việt Nam. Bạn sẽ không ngạc nhiên khi biết được một việc làm rất quen thuộc và tự nhiên của sinh viên các trường Đại học sau mỗi giờ học là được khám phá kho tàng tri thức qua những trang sách trong Thư viện. Người học luôn chủ động, nắm vững kỹ năng tìm kiếm để có thể nắm giữ trước người khác những cuốn sách hay, cần thiết cho đề tài, bài tập được thầy cô giao. Quả thực đó là một cuộc “cạnh tranh ngầm” ở môi trường học tập của các sinh viên nước ngoài.  Xin được bắt đầu bàn về thực tiễn về xây dựng môi trường học tập, nghiên cứu khoa học của sinh viên gắn với Thư viện ở các trường Đại học quốc tế bằng những chia sẽ của du học sinh Mỹ khi được hỏi: Du học sinh nghĩ gì về Thư viện? đăng trên trang Web “Thanh niên sinh viên Việt nam tại Hoa Kỳ”.

 

Nếu như ở Việt Nam khái niệm Thư viện dường như chỉ tồn tại một cách mờ nhạt trong ý nghĩ của các bạn sinh viên thì ngược lại với sinh viên quốc tế, Thư viện là nơi ghi dấu những tháng ngày miệt mài học tập và nghiên cứu và nơi ấy đã lưu giữ biết bao nhiêu kỷ niệm, là điểm đến thường xuyên và quen thuộc, với họ Thư viện là:

 

- Những ngày gấp rút hoàn thành tiểu luận, bởi khi đó chỉ có Thư viện là nơi mang lại không khí học tập khích lệ nhất, ở đây họ có thể tìm cho mình không gian để học tập, nghiên cứu. Do đó giờ mở cửa và đóng cửa của Thư viện rất linh hoạt theo nhu cầu của các bạn sinh viên và tùy vào từng thời điểm trong năm. Vào thời điểm kỳ thi, bạn có thể đến Thư viện 24/7. Ngoài ra, giờ mở cửa của Thư viện cũng linh động trong một thời gian đủ dài, không theo giờ hành chính (ví dụ như từ 8 giờ sáng đến 11 giờ 30 đêm đối với các ngày từ thứ hai đến thứ 6, và thường đóng sớm hơn vào ngày cuối tuần, khoảng 5 giờ chiều). Để đáp ứng thỏa mãn nhu cầu về một lượng thời gian dài trong ngày như vậy, nhân viên Thư viện thường được bố trí theo ca.

 

- Đó là môi trường giao lưu, học hỏi cho sinh viên. Là địa điểm thường xuyên và yêu thích cho những câu chuyện về chủ đề học tập, cuộc sống. Thông thường thì Thư viện luôn có sự phân chia rõ rệt giữa “Quiet Rooms” hay “silent room”(phòng đọc sách, nghiên cứu, phòng dành cho sinh viên làm đề tài khoa học…), đây là những không gian học hoàn toàn yên tĩnh, và (Talk booths) phòng để thảo luận, học nhóm. Tại những phòng dành riêng cho thảo luận, bạn sẽ tìm được không khí trao đổi sôi nổi, hào hứng về các chủ đề vô cùng phong phú, đa dạng.

 

- Đó là “ngôi nhà thứ hai” đối với phần lớn sinh viên. Chính bởi Thư viện là nơi sinh viên thường xuyên “lưu trú”. Do đó mà ngay tại Thư viện luôn có đầy đủ những gì bạn cần cho việc học tập và nghiên cứu. Bạn sẽ dễ dàng có thể kiếm được thức ăn, đồ uống lót dạ ngay tại canteen trong khuôn viên Thư viện. Một “student lounge” đặt những chiếc microwave cho sinh viên hâm nóng thức ăn và ăn trưa sau những giờ học căng thẳng. Thư viện không còn là kho sách khổng lồ, ngược lại bạn tìm được cảm giác thoải mái như đang ở nhà vậy.

 

- “Thư viện là kho tàng nuôi dưỡng khả năng sáng tạo và tư duy logic”

 

Xin được trích những dòng chia sẽ của tiến sĩ Sharon H. White – phó tổng đại sứ quán Hoa Kỳ tại TP.HCM: “Khi còn ấu thơ, tôi nghĩ Thư viện như một nơi có phép màu kỳ diệu, một ngôi nhà của ước mơ. Tôi có thể đến Thư viện, mở sách ra và bắt đầu một cuộc hành trình tưởng tượng đi đến bất cứ nơi đâu và bất cứ lúc nào. Tôi có thể trải nghiệm và khám phá những nơi chốn khác nhau. Tôi có thể gặp bất cứ ai tôi muốn trên những trang sách và nếu tập trung cao độ, tôi có thể trở thành một con người khác trong một khoảnh khắc nào đó”.  Đó phải là “một trung tâm nghiên cứu – sự nghiên cứu mà bất kỳ một con người có lý trí nào cũng cần phải có” (Phêđôrôp). Ở đó mọi sự sáng tạo được thai nghén, nuôi dưỡng và ghi dấu ấn mãi mãi.

 

- Thư viện còn là những tác phẩm nghệ thuật độc đáo và có sức hấp dẫn vô tận

 

Thực tế cho thấy, Thư viện thường được thiết kế theo lối kiến trúc độc đáo, thu hút và hấp dẫn nhiều người. Đó thường là một tác phẩm trường tồn theo lịch sử. Tuy nhiên, bài viết này xin dành những lời tán thưởng về một cấu trúc Thư viện có sức hấp dẫn vô tận cho những trường đại học, viện nghiên cứu lớn tầm cỡ trên thế giới. Nhưng không phủ nhận thực tế, Thư viện Đại học chỉ tạo được sức hút thực sự khi có được một không gian học tập thông thoáng, nơi hội tụ của ánh sáng và không khí đầy đủ thoải mái nhất. Đặc biệt được thiết kế trang trí tiện lợi và bắt mắt, sắp xếp khoa học giúp người đọc dễ dàng tìm kiếm.

 

- Ngoài những quan điểm nhận được hầu hết sự đồng tình từ sinh viên quốc tế nêu ở trên, bài viết này lần nữa khẳng định thêm vai trò của cán bộ Thư viện trên bình diện, đã đến lúc cần có sự thay đổi tư duy trong cách thức đánh giá vai trò, nhiệm vụ của cán bộ Thư viện. Những công việc mà cán bộ Thư viện đại học phải làm hiện nay tại nhiều quốc gia phát triển được cho là nghiễm nhiên vẫn bao gồm những chi tiết quen thuộc được miêu tả từ lâu. Nhưng hòa mình trong thế giới tri thức phát triển từng phút dây luôn đòi hỏi họ phải không ngừng thay đổi và hoàn thiện. Họ phải là những con người có thái độ ứng xử nhã nhặn, có tính nhẫn nại, biết lắng nghe và lòng yêu sách. Là những người được đào tạo chuyên trách, có trình độ chuyên môn về công nghệ thông tin. Những con người có hiểu biết có thể giải đáp các vấn đề về phương pháp tìm hiểu, tra cứu tài liệu nghiên cứu, học tập, hỗ trợ sinh viên về công nghệ thông tin. Có thái độ niềm nở, tận tình giúp đỡ khi sinh viên yêu cầu hướng dẫn cách sử dụng các tiện ích của Thư viện. Họ là người sẵn sàng kết nối sinh viên với những Thư viện khác trong điều kiện Thư viện Trường không đáp ứng được đầu sách sinh viên cần.

 

- Thư viện còn có thể đóng góp tích cực vào việc học tập của học sinh thông qua kết nối với giáo viên, các học giả; thiết kế, tổ chức các workshops về các chủ đề liên quan đến chủ đề học tập của sinh viên. Thư viện thường có các phòng, không gian riêng là địa chỉ thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, các seminars, hội thảo nhỏ của giáo viên dành cho sinh viên và bạn đọc. Những hoạt động thường xuyên đó thường được thông báo trước trên trang web Trường, mục các hoạt động. Vì thế, sinh viên có thể tìm hiểu và đăng ký tham gia.

 

- Thực tế sách ở các Thư viện luôn được bổ sung thường xuyên. Người đọc có thể mượn sách theo khoảng thời gian nhất định (2 giờ đồng hồ đối với loại sách hiếm, nhu cầu đọc nhiều, cho đến vài ngày, vài tuần, 1 tháng). Thông thường người đọc sẽ được gửi email thông báo trước khoảng vài ngày về thời hạn trả sách. Việc trả sách muộn với bất cứ lý do gì chỉ bị xử phạt hành chính tính theo ngày thay vì giữ lại thẻ Thư viện.

 

- Rất dễ nhận ra ngay khi bước chân vào cửa Thư viện các trường quốc tế là một

 

không gian sách gồm những đầu sách mới mang tính cập nhật, những tái bản gần nhất. Đó là một phép chọn lọc giúp sinh viên có cơ hội được nắm bắt, tiếp cận nhanh nhất với tri thức mới.

 

- Một điểm dễ nhận thấy là sinh viên luôn được hướng dẫn rõ ràng bằng các biển chỉ dẫn vị trí, chức năng, các thao tác tiện ích trong Thư viện. Chính vì thế họ luôn tìm được cảm giác đơn giản, thuận tiện, tránh được trạng thái gặp vướng mắc không được tháo gỡ.

 

- Thực tế, kinh nghiệm ở nhiều nước cho thấy giáo viên nên là người chủ động tạo ra các hoạt động bắt buộc hoặc khuyến khích sinh viên sử dụng Thư viện. Quả thực, khi giáo viên thường xuyên tiếp cận Thư viện và các dịch vụ Thư viện thì họ sẽ khai thác, tận dụng Thư viện nhiều hơn cho công tác giảng dạy của mình.

 

Là một trong số những sinh viên quốc tế may mắn có cơ hội học tập và nghiên cứu ở môi trường Thư viện được đầu tư chuyên nghiệp. Tác giả xin được chia sẽ những trải nghiệm khó quên và xin một lần nữa khẳng định: Thư viện đó là nơi ta bắt gặp trí tuệ của loài người, ở đó mọi sự sáng tạo được thai nghén và nuôi dưỡng. Thư viện đại học là tấm gương phản chiếu chất lượng, sức sống của một tổ chức đào tạo. Đó là địa chỉ cần sức hút đầu tư nhất cho một nền tảng giáo dục chất lượng. Chính vì vậy, mọi sự tiếp thu cái mới tiến bộ, mạnh dạn điều chỉnh một cách phù hợp đúng lúc sẽ mang lại diện mạo, vị thế mới cho Trường về hiệu quả đào tạo.

 

Tài liệu tham khảo

1.   Intan Azura Mokhtar, Shaheen Majid (2005). Use of school libraries by    teachers in Singapore schools. Library Review. Volume 54 Number 2.

2.  Jenny Scheffers, Michelle Bruce and Bev Nix (2006). Teachers and teacherlibrarians supporting higherorder thinking skills. Scan. Volume 25 Number

3.  Lê Quỳnh Chi (2013).  Thư viện đại học góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Tạp chí Thư viện Việt nam.

4.  Duyen Amy (2015). Du học sinh nghĩ gì về thư viện?. Website: Thanh niên sinh viên Việt nam tại Hoa Kỳ.Theo Tri Thức Trẻ.

5.  Trần Đức Tuấn. "Cách mạng" giáo dục: Thư viện phải là trung tâm của trường đại học. giaoduc.net.vn. Bộ GD-ĐT: Diễn đàn dạy và học tích cực.

6.  Vũ Thị Nha (2013). Sự thay đổi vai trò của thư viện trường học tại Việt Nam. Website Trung tâm thông tin thư viện, Trường Đại học Hồng Đức.

 

Tác giả: Hoàng Thị Hoàn

Khoa Ngoại ngữ - Trường Đại học Hà Tĩnh

 

* Bài tham luận trong hội nghị bạn đọc lần thứ nhất năm 2016

Copyright © 2010 by Trung tâm thông tin thư viên – Trường Đại học Hà Tĩnh. All rights reserved
Địa chỉ: số 447, đường 26/3, phường Đại Nài, TP Hà Tĩnh, Việt Nam. Điện thoại: 0393.885305. Email:thongtinthuvien@htu.edu.vn